ایرنا - رفعت كرمي مهر - هوا آفتابي اما سرد است، چادرهاي عشاير ايلهاي كلانتري و ناصري از شاخه چهار لنگ بختياري درآفتاب بيرمق پاييزي، اطراف كلان شهر اهواز آرميدهاند.
وسط چادرها، دور درختي كهنسال، محوطهاي با شاخ و برگ درختان براي دامها محصور شده است.
داخل حصار، چند كودك به دور برهي سفيد و كوچكي حلقه زده و آن را نوازش ميكنند، كمي آن طرفتر در بيرون حصار، زني مشغول پخت نان است.
نگاه مهربان وپرسشگر اهالي، دليل آمدنمان را ميپرسد، پاسخ ميدهيم:براي تهيه گزارش از وضع زندگي عشاير آمدهايم و آنها به همان گرمي و نجابت ما را ميپذيرند.
"حسين مرداسي" يكي از مردان ايل كلانتري ميگويد: قلمرو ما در گذشته، بخش "كتوك" انديكاي مسجدسليمان بود اما به تدريج با صاحب پيدا كردن زمينها، ناچار به تغيير قلمرو و محل اتراق خود شدهايم.
وي در مورد علت اتراق ايل در اطراف شهر اهواز گفت: ايل ديگر توان آن را ندارد كه فقط با دامداري سرپا بماند، تعدادي از مردان براي كار به شهر ميروند تا بتوانند هزينه زندگي را تامين كنند.
مرداسي اضافه كرد:مراتع فقير شده و جوابگوي دامها نيستندو عشاير دامهاي خود را تعليف دستي ميكنند.
وي ادامه داد: علت كوچ عشاير ديگر پيدا كردن چراگاه نيست، بلكه فرار از گرما و سرما و پيدا كردن كار براي گذران زندگي است.
مرداسي تعداد دامهاي خود و چهار برادرش را ۲۵۰راس ذكر كرد و گفت: اين تعداد دام نميتواند زندگي ما را حتي در حد بخور و نمير هم اداره كند.
مرد خسته ايل به اطرافش اشاره كرد و افزود: اين وضع زندگي ما است، شرايطي كه از بهداشت، آموزش، دسترسي آسان به پزشك، آب، برق و ... خبري نيست.
مرداسي گفت: زندگي عشاير در مجاورت دامهاست و در حالي كه كسي براي واكسن زدن و كنترل وضع سلامتي آنها مراجعه نميكند.
وي اضافه كرد: نبود امنيت كافي نيز همواره عشاير را مورد تهديد قرار ميدهد، به طوري كه چند شب پيش سارقان چند راس از گوسفندان ما را بردند و يكي از مردان ايل را زخمي كردند.
"محبوبه" از زنان ايل كلانتري، با خوشرويي گروه را به داخل چادر تعارف ميكند و با خنده ميگويد: يك چاي عشايري مهمان ما باشيد، نان داغ و تازه هم هست.
داخل چادر تاريك است، مدتي طول ميكشد تا چشمهايمان به تاريكي عادت كند، از محبوبه ميپرسم، چند نفر در اين چادر زندگي ميكنند؟
وي گفت: پنج خانوار، خانواده ما و خانوادههاي چهار برادر شوهرم همه با هم زندگي ميكنيم زيرا چادر، رخت خواب و اساس زندگي به قدر كافي نداريم.
محبوبه افزود: خوراك ما اغلب نان و پنير است اما گاه تخم مرغ يا شير هم هست، غذاي گرم هم داريم مثل سيب زميني و اشكنه.
اينجا آنقدر همه چيز ساده و صميمي است كه تاريكي چادر هم زندگي به غايت ساده آنها را مخفي نميكند، چند دست رخت خواب، زيرانداز، مقداري ظرف، چراغ والور، فانوس، يك صندوقچه كوچك و مقداري خرت و پرت ديگر تمام چيزي است كه در چادر به چشم ميخورد.
از محبوبه پرسيدم، امكانات بهداشتي چه، محبوبه خنديد و گفت: نداريم.
محبوبه درپاسخ به اين سووال كه زندگي چگونه است؟ گفت: ما زندگي نداريم به خصوص در زمستانها، وقتي باران ميبارد چادر را آب احاطه ميكند و بايد به هر طريقي شده نگذاريم آب به داخل آن نفوذ كند.
وي ادامه داد: چند روز طول ميكشد تا همه چيز خشك شود و باز دوباره با بارش بعدي همين وضع تكرار ميشود.
رييس اداره مطالعات و برنامهريزي امور عشايري خوزستان گفت: تامين آب براي عشاير خيلي مشكل است،آنها براي تهيه آب بايد سر جاده رفته و باخودرو به محلهاي توزيع آب بروند.
"غلام محمودي" افزود: براي حمام بايد ظرف آبي را گرم كرده و با توجه به سردي هوا به ناچار به شستن سر بسنده كنند.
وي اضافه كرد: به لحاظ افت مراتع و كاهش تعداد دامها، محروميت عشاير رو به افزايش است به طوري كه اكنون متوسط دام هرخانوار عشايري دراين استان ۸۷راس دام سنتي است كه به هيچ وجه توجيه اقتصادي ندارد،با اين وصف كساني هم هستند كه دو، يك يا حتي هيچ دامي ندارند.
محمودي مورد وضعيت آموزش و تحصيل دانشآموزان عشايري گفت: آموزش و پرورش عشايري در حد وسع كمك ميكند اما كافي نيست، كلاسها همه به صورت چند پايه است و بچهها روي زمين مينشينند.
رييس اداره مطالعات و برنامهريزي امور عشايري خوزستان اظهار داشت: دانش آموزان عشايري بويژه دختران، اغلب فقط تاپايان مقطع ابتدايي تحصيل ميكنند زيرا پس از آن اگر مايل به تحصيل باشند بايد به شهر بروند كه اين براي بيشتر خانوادهها ممكن نيست.
محبوبه نيز بادست به دو گروهاز كودكان كه كمي دورتر از چادر نشستهاند اشاره كردوگفت: مدرسه آنجاست، تنها ازروي تخته سياه كوچكي كه بچهها مقابل آن نشستهاند ميتوان حدس زد مدرسه كجاست، كودكان روي كيسههاي پلاستيكي نشسته اند.
با اينكه بزرگترين آنها هشت ساله به نظر ميرسند،"نرگس طهماسبي" يكي از معلمان ميگويد: دراينجاازاول تا پنجم ابتدايي تدريس ميشود.
طهماسبي افزود: دانشآموزان اول و پنجم را او و دانشاموزان دوم، سوم و چهارم را "معصومه افراسيابي" ، معلم ديگر درس ميدهد.
وي اضافه كرد: در روزهاي آفتابي كه هوا قدري گرمتر است در بيرون چادر به بچهها رياضي درس ميدهيم و درسهاي حفظ كردني را ميگذاريم براي روزهايي كه بايد به خاطر سرما داخل چادر باشيم.
طهماسبي كه خود از طايفه بختياري است و با لهجه محلي به كودكان درس مي دهد، انگيزه خود از تدريس در اين شرايط سخت را عشق به باسواد كردن كودكان عشاير بيان ميكنند تا شايد بتوانند روزي شرايط زندگي خود را عوض كنند.
وي گفت: دراينجا حتي يك منبع آب آشاميدني هم نيست كه در مواقع لزوم مورد استفاده قرار گيرد و دانش آموزان براي آب خوردن بايد به چادر خود بروند كه اين رفت و آمد، نظم كلاس را به هم ريخته و وقت آنها را ميگيرد.
هردو معلم اين مدرسه حق التدريسي هستند و هريك ۴۰هزار تومان از درآمد ۱۵۰هزار توماني خود را بابت سرويس اياب و ذهاب ميدهند.
"رويا ناصري" يكي از دانش آموزان كلاس دوم كه براي نوشتن مشق روي زمين دراز كشيده ميگويد: دري خواندن را دوست دارم.
درزمينه موضوع گزارش با مديركل امور عشايري خوزستان گفت وگويي انجام شد و وي گفت: عشاير براي نخستين بار در برنامه دوم توسعه اقتصادي، مورد توجه قرار گرفتند و در طول برنامههاي دوم و سوم شش هزار نفراز عشايراين استان اسكان داده شدند.
"هرمز خواجوي" افزود: خوزستان نخستين استان عشايري كشور و قلمرو قشلاقي عشايراستانهاي چهارمحال و بختياري، اصفهان، لرستان، كهكيلويه وبويراحمد، همدان و كرمانشاه است كه جمعيتي بالغ بر ۱۷۵هزار نفر درقالب ۲۶هزار خانوار دارند.
وي اضافه كرد: براساس آمار سال ،۷۷شاخص باسوادي عشاير كشور ۵۱درصد، دسترسي به آب سالم ۵۰درصد و اميد به زندگي آنها ۵۰سال است كه عشاير اين استان نيز كمابيش از همين وضع برخوردار هستند.
خواجوي ادامه داد: سوء تغذيه ازويژگيهاي رايج جامعه عشايري است به طوري كه اين قشر محروم حتي نان نيز به قدر كافي ندارند.
به گفته وي، سهميه آرد هر نفر در جامعه شهري، روستايي و عشايري كشور روزانه ۴۰۰گرم است كه اين براي جامعه عشايري به دليل دسترسي نداشتن به منابع غذايي متنوع و داشتن فعاليت بدني زياد كافي نيست ضمن اينكه اين سهميه نيز در حال حاضر براساس آمار جمعيتي سال ۶۶به عشاير داده ميشود در حالي كه جمعيت آنها در طول اين سالها افزايش يافته است.
وي گفت: مطابق برنامه چهارم توسعه بايد ۵۰درصد عشايراستان اسكان يابند و شاخصهاي توسعه جامعه عشايري نيز ۲۵درصد افزايش يابند.
خواجوي افزود: هدف ازاسكان عشاير انتقال آنها از سياه چادر به چهار ديواري نيست و بايد زيرساختهاي لازم براي اين اسكان تامين شود كه مهمترين آن شغل است.
وي تاكيد كرد: بايد اراضي قابل كشت، سهميه آب زراعي، زمين كافي براي اسكان و اعتبار براي تامين زيرساختهاي لازم مانند تامين آب، برق و ...اختصاص داده شود.
مديركل امور عشايري استان گفت: براي تامين زيرساختها نيازمند همكاري ساير ادارات و سازمانها هستيم.
وي خاطرنشان كرد: عشاير همه مشتاق اسكان هستند و به تازگي هيات دولت نيز مصوبهاي براي ساماندهي عشاير تصويب كرده كه در آن همه سازمانها و ادارات ذيربط را موظف به همكاري با امور عشايري كرده است.
خواجوي گفت: اگر همكاري لازم از سوي ادارات ذيربط صورت نگيرد و در اسكان عشاير، عوامل زيربنايي لازم به خوبي تامين نگردد، اين قشر محروم به جاي اسكان به جمعيت حاشيهنشين شهرها اضافه ميشوند.
رييس اداره مطالعات و برنامهريزي امور عشايري استان گفت: از آنجا كه خوزستان يكي از قطبهاي بزرگ صنعتي و كشاورزي است، بيشتر منابع آن نيز در خدمت اين قطبها قرار گرفته و عشاير در حاشيه قرار گرفتهاند.
رييس اداره واگذاري منابع طبيعي خوزستان نيز گفت: تاكنون هفت هزار و ۸۶۷هكتار زمين در شهرستانهاي شوشتر، بهبهان، مسجدسليمان، رامهرمز،دزفول و شوش براي اسكان عشاير اختصاص يافته است.
"جهانگير خدامرادي" افزود: حدود يك سال است كه به دلايل مختلف مانند پروانه چرا داشتن زمينها در برخي مناطق، حتي يك قطعه زمين براي اسكان عشاير صادر نشده است.
وي اضافه كرد: يك درخواست جديد از امور عشايري استان اخيرا دريافت شده كه در ۹منطقه براي اسكان ۵۰درصد عشاير استان درخواست ۱۰۰هزار هكتار زمين كردهاند.
خدامرادي گفت: پس از طي مراحل اداري ، دراولين فرصت به ادارات منابع طبيعي همه شهرستانها ابلاغ خواهد شد كه بررسي نمايند در هرجا به هر ميزان زمين كه ميتواند دراختيار اين برنامه قرار گيرد را اعلام نمايند تا ترتيب واگذاري آنها به امور عشايري داده شود.
رييس اداره مراتع منابع طبيعي خوزستان نيز گفت: اسكان عشاير به دليل خسارتي كه به مراتع در اثر چراي بيش از حد دام وارد ميشود از اهميت خاصي برخوردار است.
"عزيزاله عبدويس" افزود: اين استان داراي ۳/۵ميليون هكتار مرتع است كه فقط ۲۰۰هزار هكتار آن مرتع خوب محسوب ميشود مابقي درحد متوسط و فقير هستند.
وي اضافه كرد: با توجه به اينكه بيشترين مساحت كشور را مراتع تشكيل مي دهد، حفظ مراتع اهميت فراواني در پيشگيري و كنترل خشكساليها دارد.
.gif)
.jpg)
